Trong nhiệm vụ triển khai công tác thiết kế thị trường phát điện cạnh tranh hoàn chỉnh và hoàn thiện các quy định liên quan trong thị trường điện, đảm bảo đưa thị trường phát điện cạnh tranh hoàn chỉnh vào vận hành theo đúng lộ trình đề ra, năm 2007, Cục ĐTĐL đã chủ trì thực hiện dự án thiết kế thị trường phát điện cạnh tranh hoàn chỉnh với sự hỗ trợ kỹ thuật của tư vấn KEMA – Hoa Kỳ. Đến nay, dự án này đã đạt được một số kết quả về việc xây dựng được cấu trúc tổng thể thị trường điện và xác lập được các cơ chế điều tiết trong thị trường điện. 

Nhằm mục tiêu hoàn thiện các thiết kế chi tiết của thị trường, giải quyết các vấn đề tồn đọng và các cơ chế áp dụng cho thị trường phát điện cạnh tranh hoàn chỉnh, làm tiền đề cho các bước đi tiếp theo xây dựng các quy định vận hành thị trường phát điện cạnh tranh, Dự án hỗ trợ kỹ thuật “Giải quyết các vấn đề tồn tại trong thiết kế thị trường phát điện cạnh tranh hoàn chỉnh” đã được triển khai với sự tài trợ của PPIAF.  

Hội thảo “Hoàn thiện thiết kế thị trường phát điện cạnh tranh hoàn chỉnh tại Việt Nam” lần này đã trình bày một số vấn đề quan trọng của thị trường điện bao gồm việc thiết lập giá trần và giá sàn cho các bản chào của các nhà máy điện, cơ chế thanh toán chi phí công suất, thiết lập hợp đồng sai khác (CfD) trong thị trường, cơ chế xử lý dịch vụ phụ và các vấn đề khác liên quan. 

Đây là những vấn đề quan trọng, ảnh hưởng lớn đến mô hình và sự vận hành của thị trường phát điện cạnh tranh. Yêu cầu đặt ra là các cơ chế được thiết kế phải đảm bảo đáp ứng được mục tiêu của thị trường điện, đó là: Thu hút được đầu tư trong và ngoài nước vào ngành Điện, nhất là đầu tư phát triển nguồn điện; giá điện phản ánh đúng chi phí; khuyến khích cạnh tranh nâng cao hiệu quả hoạt động, kinh doanh trong ngành Điện.

Từ những ý kiến đóng góp của các đơn vị liên quan, tư vấn Campbell Carr sẽ tiếp tục hoàn thiện toàn bộ việc thiết kế thị trường phát điện cạnh tranh để trình Lãnh đạo Bộ Công Thương xem xét, phê duyệt và triển khai các bước tiếp theo, để có thể đưa Thị  trường phát điện cạnh tranh hoàn chỉnh hoạt động dự kiến vào năm 2009. 

Các đề xuất chính của tư vấn campbell carr

1. Cơ chế thanh toán phí công suất

Để đảm bảo khả năng bù đắp các chi phí trong vận hành và thu hồi vốn đầu tư cho các nhà máy điện, ngoài nguồn doanh thu theo giá điện trong hợp đồng và trên thị trường năng lượng giao ngay, các nhà máy điện còn được thanh toán chi phí công suất dựa trên công suất sẵn sàng của các nhà máy. Chi phí công suất được thiết lập trên cơ sở tính toán chi phí và doanh thu dự kiến đối với một nhà máy điện mới có chi phí thấp nhất (Best New Entrant – BNE), đảm bảo cho nhà máy này thu hồi các chi phí và vốn đầu tư. Tổng chi phí công suất được tính trong một năm, sau khi xác định, được phân bổ cho từng MW trong mỗi giờ (ngoài các giờ thấp điểm đêm), theo mức tỷ lệ thuận với phụ tải hệ thống. Mức chi phí công suất này được áp dụng cho tất cả các nhà máy và chỉ thanh toán cho những nhà máy được lập lịch để đáp ứng phụ tải và lượng công suất dự phòng cần thiết cho việc vận hành an toàn hệ thống.

2. Cơ chế thiết lập giá trần, giá sàn cho các bản chào

- Thiết lập giá trần đối với mỗi loại nhà máy: Theo đề xuất của tư vấn, các nhà máy điện được phân thành các loại khác nhau dựa trên công nghệ và theo chi phí nhiên liệu sơ cấp. Giá trần cho các bản chào của các nhà máy điện sẽ được thiết lập cho mỗi loại nhà máy. Việc áp dụng cơ chế này giúp tránh được nguy cơ các nhà máy thao túng thị trường, tăng giá chào để đẩy giá thị trường lên cao.

- Áp dụng mức giá sàn cho tất cả các nhà máy: Do các ràng buộc trong hợp đồng bao tiêu, các nhà máy điện BOT sẽ không tham gia thị trường phát điện, Công ty Mua bán điện sẽ đóng vai trò chào giá thay cho các nhà máy loại này. Để tránh khả năng Công ty Mua bán điện thao túng thị trường thông qua việc chào giá thấp cho các nhà máy BOT, một mức giá sàn sẽ được áp dụng chung cho toàn hệ thống.

3. Cơ chế hợp đồng

Hợp đồng mua bán điện giữa Công ty Mua bán điện và các nhà máy điện được thực theo dạng hợp đồng tài chính (CfD), với lượng điện năng ký kết trong khoảng 90-95% sản lượng dự kiến phát hàng năm của mỗi nhà máy. Giá hợp đồng cho mỗi nhà máy được xác định bằng mức bình quân tổng của giá thị trường năng lượng và chi phí công suất dự báo hàng năm  cho nhà máy đó.

Hợp đồng song phương có tác dụng hạn chế khả năng ảnh hưởng của biến thiên giá thị trường; đảm bảo ổn định về doanh thu đối với các nhà máy điện, và chi phí mua điện đối với Công ty Mua bán điện.

Theo: TCĐL số 4/2008